Uzależnienie od opioidów: objawy, przedawkowanie i leczenie

Problem może dotyczyć heroiny i leków przeciwbólowych

Opioidy działają na receptory odpowiedzialne między innymi za odczuwanie bólu i oddychanie. Do tej grupy należą substancje nielegalne oraz leki przepisywane w leczeniu bólu. Uzależnienie może rozwinąć się po używaniu poza zaleceniami, ale zależność fizyczna może pojawić się także podczas prawidłowego leczenia. Dlatego same objawy odstawienne nie wystarczają do rozpoznania zaburzenia używania.

O uzależnieniu świadczą między innymi utrata kontroli, silny głód, kontynuowanie mimo szkód, zaniedbanie obowiązków, ryzykowne używanie i duża ilość czasu przeznaczana na zdobywanie lub przyjmowanie. Sygnałami mogą być wcześniejsze kończenie recept, korzystanie z kilku źródeł, manipulowanie postacią leku, wahania senności i pobudzenia oraz niewyjaśnione problemy finansowe.

Przedawkowanie opioidów hamuje oddychanie

Osoba po przedawkowaniu może nie reagować na głos ani dotyk, oddychać bardzo wolno, nieregularnie lub wcale, mieć sine albo szare usta i paznokcie, wiotkie ciało oraz bardzo zwężone źrenice. Chrapanie, rzężenie lub bulgotanie u nieprzytomnej osoby nie oznacza bezpiecznego snu. Ryzyko rośnie po połączeniu z alkoholem, benzodiazepinami i innymi lekami uspokajającymi.

Szczególnie niebezpieczny jest powrót do wcześniejszej ilości po okresie abstynencji, detoksie, pobycie w szpitalu lub więzieniu, ponieważ tolerancja spada. Nie można pewnie ocenić składu substancji kupionej poza legalnym obrotem. Każde podejrzenie przedawkowania należy traktować jak stan zagrożenia życia.

• brak reakcji na głos i mocny dotyk;
• bardzo wolny, nieregularny lub zatrzymany oddech;
• sine lub szare usta i paznokcie;
• wiotkość, utrata przytomności, rzężenie lub bulgotanie;
• bardzo zwężone źrenice, jeśli można je ocenić.

Zadzwoń pod 112, powiedz o podejrzeniu opioidów i postępuj zgodnie z instrukcją dyspozytora. Jeśli dostępny jest nalokson i wiesz, jak go użyć, podaj go — ale nie rezygnuj z wezwania pomocy.

Nalokson odwraca przedawkowanie, ale działa czasowo

Nalokson jest lekiem blokującym działanie opioidów i może przywrócić oddychanie. Nie działa na zatrucie samym alkoholem, benzodiazepinami ani stymulantami, ale przy nieznanym składzie podanie zgodnie z instrukcją może być uzasadnione, jeśli podejrzewa się opioidy. Dostępność i zasady uzyskania preparatu zależą od kraju oraz lokalnego systemu opieki.

Działanie niektórych opioidów może trwać dłużej niż działanie naloksonu, dlatego osoba nadal wymaga obserwacji medycznej. Po odzyskaniu przytomności może wystąpić gwałtowne odstawienie, dezorientacja lub ponowna utrata świadomości. Nie pozwalaj jej odejść samej ani przyjmować kolejnej substancji w celu „wyrównania” objawów.

Samo przejście odstawienia nie chroni przed nawrotem i zgonem

Odstawienie opioidów może powodować silny ból mięśni, biegunkę, wymioty, bezsenność, niepokój, katar i intensywny głód. Choć u większości dorosłych nie ma takiego ryzyka drgawek jak przy alkoholu lub benzodiazepinach, odwodnienie, ciąża, choroby i inne substancje mogą wymagać opieki medycznej. Największe zagrożenie często pojawia się po detoksie, gdy tolerancja jest mniejsza.

Plan kończący się na kilku dniach abstynencji jest niewystarczający. Potrzebna jest szybka kontynuacja leczenia, ocena zdrowia psychicznego, zakażeń, bólu i warunków społecznych. Pacjent powinien otrzymać informację o ryzyku przedawkowania, możliwości leczenia farmakologicznego oraz działaniach na wypadek nawrotu.

Leki w zaburzeniu używania opioidów zmniejszają ryzyko

Międzynarodowe standardy obejmują leczenie agonistyczne lub częściowo agonistyczne, takie jak metadon i buprenorfina, oraz w wybranych sytuacjach naltrekson. Konkretne programy i zasady kwalifikacji różnią się między krajami. SAMHSA wskazuje, że połączenie leków z opieką psychospołeczną zwiększa przeżywalność, utrzymanie w leczeniu i ogranicza nielegalne używanie opioidów.

Określenie „zamiana jednego narkotyku na drugi” pomija fakt, że lek jest podawany w kontrolowanej dawce, stabilizuje organizm i umożliwia leczenie. Nie każda osoba potrzebuje identycznego zakresu terapii rozmową, ale nie należy uzależniać dostępu do ratującej życie farmakoterapii od udowodnienia wystarczającej motywacji. Decyzję i monitorowanie prowadzi uprawniony zespół.

Jak przygotować bezpieczny pierwszy kontakt z leczeniem

Podaj nazwę lub opis substancji, sposób używania, ostatnią dawkę, wcześniejsze przedawkowania, inne leki i alkohol. Powiedz o ciąży, chorobach, bólu, depresji, psychozie i myślach samobójczych. Zapytaj, czy placówka prowadzi leczenie zaburzenia używania opioidów, jakie ma możliwości farmakologiczne oraz co dzieje się w razie braku miejsca.

Uzależnienie od opioidów wymaga ciągłości, dlatego ważny jest termin kolejnej wizyty i plan na pierwsze dni. Bliscy mogą nauczyć się rozpoznawania przedawkowania i sprawdzić legalną dostępność naloksonu, ale nie powinni prowadzić domowego detoksu ani dawkować cudzych leków. W naszej bazie wyszukasz placówki i skontaktujesz się z nimi w sprawie aktualnej kwalifikacji.

Ból i ciąża wymagają szczególnie skoordynowanej opieki

Osoba z przewlekłym bólem nie powinna być zmuszana do wyboru między cierpieniem a leczeniem uzależnienia. Zespół powinien ocenić przyczynę bólu, dotychczasowe leki, funkcjonowanie i dostępne metody nieopioidowe, a jednocześnie ograniczać ryzyko przedawkowania. Samodzielne odstawienie silnych leków przeciwbólowych lub przechodzenie na substancje z niepewnego źródła może gwałtownie zwiększyć zagrożenie.

W ciąży zaburzenie używania opioidów wymaga pilnego kontaktu z zespołem mającym doświadczenie położnicze i uzależnieniowe. Nagłe odstawienie bez opieki nie jest bezpiecznym planem. Leczenie powinno chronić osobę w ciąży i dziecko, uwzględniać farmakoterapię zgodną z wytycznymi oraz zapewniać ciągłość po porodzie. Obawa przed oceną nie powinna opóźniać przekazania pełnej informacji o używanych substancjach.

W obu sytuacjach celem jest stabilizacja, bezpieczeństwo i możliwe do utrzymania funkcjonowanie. Warto zapytać, kto koordynuje leczenie, jak specjaliści wymieniają informacje i gdzie zgłosić się po godzinach. Rozdzielenie opieki na wiele niekomunikujących się gabinetów zwiększa ryzyko sprzecznych zaleceń.