Objawy uzależnienia od alkoholu: 6 kryteriów ICD-10

Nie diagnozuje się uzależnienia na podstawie jednej liczby

Częstotliwość i ilość picia są ważne, ale same nie rozstrzygają, czy występuje zaburzenie używania alkoholu. Specjalista pyta także o kontrolę nad piciem, czas poświęcany na alkohol i dochodzenie do siebie, zaniedbywanie ról, ryzykowne sytuacje, tolerancję oraz objawy odstawienia. Osoba może nadal pracować i jednocześnie spełniać kryteria zaburzenia.

W DSM-5-TR zaburzenie używania alkoholu ma charakter spektrum. Dwa lub trzy objawy w okresie 12 miesięcy wskazują na łagodne nasilenie, cztery lub pięć na umiarkowane, a sześć lub więcej na ciężkie. To opis kliniczny, nie etykieta człowieka i nie prognoza, że sytuacja musi stale się pogarszać.

Sprawdź również: Blackout po alkoholu.

6 objawów uzależnienia od alkoholu według ICD-10

W kryteriach badawczych WHO co najmniej trzy z sześciu grup objawów muszą występować wspólnie przez minimum miesiąc. Gdy okresy są krótsze, powinny powtarzać się wspólnie w ciągu 12 miesięcy. Nie wystarczy więc zaznaczyć trzech dowolnych doświadczeń z całego życia.

• Silna potrzeba lub poczucie przymusu picia.
• Trudność w kontrolowaniu początku, końca lub ilości picia.
• Objawy odstawienia po ograniczeniu picia albo używanie alkoholu w celu ich uniknięcia lub złagodzenia.
• Tolerancja: potrzeba większej ilości dla podobnego efektu lub słabszy efekt tej samej ilości.
• Ograniczanie innych zainteresowań oraz dużo czasu zajmowanego przez alkohol i dochodzenie do siebie.
• Dalsze picie mimo rozpoznawalnych szkodliwych następstw.

Niżej opisujemy osobno DSM-5-TR. Jego lista i progi nie są zamienne z ICD-10. Każdy niepokojący objaw może być powodem konsultacji, także bez spełnienia progu rozpoznania.

11 objawów według DSM-5-TR — odrębna klasyfikacja

Warto zwrócić uwagę na powtarzalny wzorzec. Pojedyncza trudna noc nie jest tym samym co utrwalone problemy, ale każdy sygnał może być dobrym powodem do rozmowy ze specjalistą.

• picie większej ilości lub dłużej, niż było planowane;
• nieskuteczne próby ograniczenia albo zaprzestania picia;
• dużo czasu przeznaczanego na alkohol lub regenerację;
• silne pragnienie alkoholu, czyli głód;
• niewywiązywanie się z ważnych obowiązków;
• kontynuowanie picia mimo konfliktów;
• ograniczanie ważnych aktywności i kontaktów;
• picie w sytuacjach fizycznie niebezpiecznych;
• picie mimo problemów zdrowotnych lub psychicznych;
• tolerancja — potrzeba większej ilości dla podobnego efektu;
• objawy odstawienia albo picie, aby ich uniknąć.

Opis potocznych etapów picia znajdziesz w poradniku: fazy alkoholizmu.

Przed próbą przerwania picia przeczytaj, kiedy odstawienie alkoholu wymaga pomocy medycznej.

Silną potrzebę wypicia omawiamy osobno jako głód alkoholowy.

Sygnały widoczne w codziennym życiu

W praktyce niepokój często zaczyna się od ukrywania ilości, planowania dnia wokół alkoholu, picia rano, częstych nieobecności, obietnic bez pokrycia, prowadzenia po alkoholu albo narastających kłopotów finansowych. U części osób pierwszym sygnałem jest pogorszenie snu, lęku, ciśnienia, pamięci lub wyników badań.

Osobny poradnik opisuje zespół Wernickego-Korsakowa.

Określenie „wysokofunkcjonujący” bywa mylące. Utrzymana praca czy schludny wygląd nie wykluczają utraty kontroli i szkód. Z drugiej strony sam stres czy wypicie alkoholu nie są diagnozą. Liczy się pełny obraz zebrany bez zawstydzania.

Jeśli rozpoznajesz u siebie kilka z tych sygnałów, uporządkuj sytuację w rozbudowanym teście samooceny albo umów konsultację ze specjalistą.

Kiedy nie czekać na planową konsultację

Drgawki, omamy, silne splątanie, utrata przytomności, trudności z oddychaniem, ciężkie wymioty albo zagrożenie samobójcze wymagają pilnej pomocy. W bezpośrednim zagrożeniu zadzwoń pod 112. Nie próbuj prowadzić domowego odstawienia za pomocą alkoholu ani cudzych leków uspokajających.

Nagłe przerwanie picia może być niebezpieczne u osoby zależnej fizycznie. Ryzyko rośnie po wcześniejszych drgawkach lub majaczeniu, przy chorobach somatycznych, ciąży i jednoczesnym używaniu leków uspokajających. Bezpieczny plan zaczyna się od kwalifikacji medycznej.

Jak przygotować się do pierwszej rozmowy

Przez tydzień lub dwa zapisz dni picia, przybliżone ilości, sytuacje utraty kontroli, objawy po ograniczeniu oraz wpływ na sen, pracę i relacje. Zanotuj leki i inne substancje. Nie musisz udowadniać, że jesteś „wystarczająco chory”, aby poprosić o ocenę.

Pomoc może obejmować konsultację lekarską, terapię ambulatoryjną lub stacjonarną, leki wspierające ograniczenie picia albo abstynencję i grupy wzajemnego wsparcia. Dobór zależy od bezpieczeństwa, nasilenia objawów, celów pacjenta i możliwości kontynuacji leczenia.

Jeśli szukasz pierwszego miejsca pomocy, sprawdź zasady leczenia uzależnień na NFZ bez skierowania zamiast odkładać konsultację do czasu samodzielnego rozstrzygnięcia diagnozy.

Dalsze pytania o objawy, odstawienie i pomoc porządkuje dział Alkohol: objawy, odstawienie i leczenie.

Jeżeli picie trwa przez kolejne dni, sprawdź materiał o ciągu alkoholowym i bezpiecznym szukaniu pomocy.

Czytasz to z myślą o bliskiej osobie, która nie chce słyszeć o leczeniu? Zobacz poradnik PDF dla bliskich. (płatny PDF, 39 zł)